Địa đạo Vịnh Mốc và Hệ thống làng hầm Vĩnh Linh – xứng đáng để trở thành Di sản văn hóa thế giới

Thứ bảy - 01/10/2016 05:12
Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh hội tụ đủ các yếu tố để trở thành Di sản văn hoá thế giới bởi nó có giá trị nổi bật toàn cầu và là một minh chứng điển hình trong việc gìn giữ, vun đắp những giá trị phổ quát của toàn nhân loại.
Cổng chào Di tích Địa đạo Vịnh Mốc
Cổng chào Di tích Địa đạo Vịnh Mốc
Quảng Trị là tỉnh ven biển thuộc vùng Bắc Trung Bộ của Việt Nam - mảnh đất anh hùng trong lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc. Đây là vùng đất có vị trí chiến lược vô cùng quan trọng, huyện Vĩnh Linh từng là đầu cầu giới tuyến giữa hai miền Nam - Bắc sau khi đất nước bị tạm thời chia cắt bởi Hiệp định Genève ngày 20/7/1954. Với âm mưu biến nơi đây thành vành đai trắng, ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam, Mỹ đã dựng lên sự kiện Vịnh Bắc bộ năm 1964, làm cái cớ để tiến hành đánh phá miền Bắc bằng cả Hải quân và Không quân. Mỹ đặc biệt chú ý đến huyện Vĩnh Linh nên đã mở những cuộc tấn công suốt ngày đêm vào vùng đất này. Hơn nửa triệu tấn bom đạn đã thả xuống nơi đây hòng huỷ diệt khu vực giới tuyến đặc biệt quan trọng này.
IMG 1434
Nhà đón tiếp Di tích Địa đạo Vịnh Mốc
Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh đã ra đời với mục tiêu và sứ mệnh cao cả ấy, góp phần quan trọng đưa cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi hoàn toàn và trở thành di sản quý báu của quốc gia, biểu tượng cho tinh thần chiến đấu quả cảm, sáng tạo và anh dũng hy sinh vì chính nghĩa của nhân dân Vĩnh Linh nói riêng và cả dân tộc Việt Nam nói chung. Đây là một công trình lịch sử vĩ đại dưới lòng đất, một hình thức phòng tránh hoàn thiện và có hiệu quả cao nhất, thể hiện một nghị lực phi thường, tinh thần kiên cường, bám trụ và là một sáng tạo độc đáo của chiến tranh nhân dân Việt Nam nhằm không chỉ đáp ứng yêu cầu đảm bảo an toàn và duy trì sự sống cho con người vùng tuyến lửa trước sự hủy diệt của bom đạn mà còn có vai trò quan trọng trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu, chi viện cho đảo Cồn Cỏ và chiến trường miền Nam; góp phần cùng cả nước thực hiện thắng lợi cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc.
Trong hệ thống Làng hầm Vĩnh Linh thì Địa đạo Vịnh Mốc được coi là công trình tiêu biểu. Đây là một trong những địa đạo có cấu trúc, quy mô lớn về chiều dài lẫn độ sâu, cách mặt đất từ 10 - 23m. Địa đạo có trục đường chính dài 768m, cao từ 1,6 - 1,8m, rộng từ 0,9 - 1,2m. Từ trục chính toả ra nhiều nhánh, mỗi nhánh thông với một cửa ra vào. Địa đạo có tất cả có 13 cửa ra vào, 7 cửa thông ra phía biển và 6 cửa thông lên đồi. Hai bên trục đường hầm cứ cách 3 - 5m có những ô được đào sâu vào  trong vách để tạo ra các căn hộ, nơi ở và sinh hoạt cho các gia đình. Địa đạo chia làm 3 tầng: Tầng 1 là nơi sinh sống của nhân dân; tầng 2 là nơi đóng trụ sở của Đảng uỷ, Uỷ ban và Ban Chỉ huy lực lượng vũ trang; tầng 3 chủ yếu là nơi cất dấu hàng hoá, vũ khí phục vụ cho công tác chiến đấu chi viện cho đảo Cồn Cỏ và chiến trường miền Nam. Trung tâm địa đạo có hội trường với sức chứa khoảng 50 người, được coi là ngôi nhà chung của “làng”, dùng cho hội họp, biểu diễn văn nghệ… Ngoài ra, địa đạo Vịnh Mốc còn có đầy đủ những công trình thiết yếu để cho mọi người ổn định cuộc sống dưới lòng đất trong một thời gian dài như bếp, giếng nước, nhà hộ sinh, trạm cấp cứu, phẩu thuật, nhà trẻ, nhà vệ sinh… Tất cả đều được bố trí, tạo dựng một cách hợp lý, khoa học. Phải khẳng định rằng việc chuyển mọi hoạt động vào lòng đất của quân và dân Vĩnh Linh là nghệ thuật quân sự hết sức độc đáo và sáng tạo. Mỗi làng quê trở thành một pháo đài chống giặc, mỗi người dân đồng thời là một chiến sĩ với khẩu hiệu “tay cày, tay cấy, giặc đến chiến đấu, giặc đi sản xuất”. Mặc dù phải thường xuyên đối mặt với những mối nguy hiểm và sự huỷ diệt của bom đạn Mỹ, lại phải sống và chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, thiếu dưỡng khí, thiếu ánh sáng tự nhiên, mùa đông thì ẩm thấp mùa hạ thì ngột ngạt cùng với sự thiếu thốn đủ thứ từ lương thực, thực phẩm cho đến những nhu yếu phẩm thiết yếu. Song, bằng ý chí và nghị lực phi thường quân và dân Vĩnh Linh vẫn luôn kiên trung, bất khuất và bền bỉ chiến đấu, trở thành tấm gương ngời sáng về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, lập nhiều chiến công hiển hách, nổi bật là bắn rơi 293 máy bay, bắn chìm và cháy 69 tàu chiến các loại, đồng thời phối hợp với quân dân bờ Nam tấn công vào các căn cứ hoả lực mạnh của quân đội Việt Nam Cộng hoà và nhiều chiến công khác. Tuy nhiên, do thường xuyên phải hứng chịu những trận “mưa bom, bão đạn” của Mỹ, Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh giai đoạn đầu cũng đã chịu nhiều tổn thất. Song, bằng ý chí sắt đá, với tinh thần yêu chuộng hoà bình, yêu quê hương đất nước, quân và dân Vĩnh Linh đã gan dạ, quả cảm vượt qua cuộc sống đầy khắc nghiệt để tiếp tục sống và chiến đấu. Trong số 2000 ngày đêm sống dưới lòng đất, lúc đông nhất, có đến 1.200 người, 63 em bé đã được sinh ra trong địa đạo là những con số đáng để tất cả chúng ta phải suy ngẫm, để hiểu hơn về ý nghĩa và những giá trị to lớn của Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh trong lịch sử chiến tranh của dân tộc. Sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình, Địa đạo Vịnh Mốc đã trở thành di sản quốc gia, được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đặc cách công nhận là di tích lịch sử, văn hoá cấp quốc gia năm 1976 (di tích cấp quốc gia đầu tiên của tỉnh Quảng Trị). Năm 2014, Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận di tích quốc gia đặc biệt. Đây là một địa điểm thăm quan, du lịch hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.
IMG 1426
Cửa số 3 - Một trong 13 cửa ra vào của Địa đạo Vịnh Mốc
Về giá trị văn hóa, khoa học, kiến trúc: Sự ra đời và tồn tại của địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh đã đi vào lịch sử dân tộc như một huyền thoại, trở thành chứng tích tiêu biểu trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, đấu tranh bất khuất của cha ông ta cho các thế hệ người dân Việt Nam nói riêng và những người yêu chuộng hoà bình trên toàn thế giới nói chung. Đã 5 thập kỷ trôi qua nhưng những giá trị và ý nghĩa lịch sử của di sản vẫn còn nguyên giá trị. Ngày nay, diện mạo của Vĩnh Linh đã có nhiều đổi thay, những vết sẹo chiến tranh đang dần được hàn gắn những hố bom, ổ đạn đã nhường chỗ cho những vườn cây trái xum xuê, những cánh đồng lúa xanh tươi hay những công trình phục vụ sự nghiệp phát triển của đất nước. Song, ẩn sâu trong lòng đất Vĩnh Linh, Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh vẫn luôn là di sản văn hoá, lịch sử quý giá và bất biến của dân tộc, là nền tảng vững chắc để các tầng lớp nhân dân Vĩnh Linh nói riêng và cả nước nói chung tiếp tục phát huy truyền thống hào hùng của ông cha ta trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước.
Đến thăm Vĩnh Linh hôm nay, được chứng kiến những hình ảnh đầy xúc động về lịch sử hào hùng của nhân dân Vĩnh Linh, về những di sản quý báu mà ông cha ta và các thế hệ đi trước đã tạo dựng khiến cho tất cả chúng ta đều trào dâng trong lòng một niềm tự hào và ngưỡng mộ khôn xiết. Nhiều du khách nước ngoài, nhất là các cựu binh Mỹ đặc biệt ưa thích tuyến thăm quan du lịch phi quân sự này với mong muốn được hiểu hơn về những kỳ tích mà nhân dân Việt Nam đã làm được trong những cuộc chiến tranh vệ quốc. Một du khách Đức đã ghi lại cảm xúc của mình một cách cô đọng nhưng đầy ý nghĩa sau khi thăm quan địa đạo: “Tôi đã từng nghi ngờ về cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Vì sao một đất nước nghèo và nhỏ bé như Việt Nam lại có thể chiến thắng một nước giàu có và lớn như nước Mỹ. Nhưng khi đến thăm địa đạo Vịnh Mốc, đi qua 70 mét đường hầm, tôi đã có câu trả lời cho nghi ngờ này”. Còn cảm nhận của một du khách Australia sau khi thăm địa đạo Vịnh Mốc ngày 16-12-1994: “Địa đạo Vịnh Mốc là một trong những thành tựu kỹ thuật vĩ đại nhất của thế kỷ 20 và là một trong những chiến thắng oanh liệt nhất của loài người trong cuộc đấu tranh vì sự sinh tồn”. Đánh giá về sự lôi cuốn của di tích đối với du khách, trang du lịch danh tiếng Thrillist của Mỹ đã đưa Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh đưa vào danh sách những điểm đến hấp dẫn ở châu Á nhưng chưa được khám phá. Rung động trước lịch sử hào hùng và sự kỳ vĩ của Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh, nhiều văn nghệ sỹ đã cho ra đời những tác phẩm đặc sắc về di sản văn hoá, lịch sử nổi tiếng này. Trong đó phải kể đến các tác phẩm “có một miền quê” của tác giả Nguyễn Đăng Quang; “Tự hào đất mẹ Vĩnh Linh” của Lê Văn Hiền hay “Khúc hát sông Hiền” của Nguyễn Văn Dùng và còn rất nhiều tác phẩm nổi tiếng ca ngợi về quê hương Vĩnh Linh nữa. Để giúp người xem hình dung được một cách cô đọng tầm vóc của địa đạo, Hoạ sỹ Võ Xuân Huy đã phác hoạ lại một cách ấn tượng thông qua Triển lãm nghệ thuật thị giác mang tên “Xuống đất gặp trời”.
IMG 1428
Khách du lịch thăm quan Địa đạo Vịnh Mốc
Về các tiêu chí để trở thành di sản văn hóa thế giới: Thật khó có ngôn từ nào có thể diễn tả hết những giá trị to lớn và nổi bật về lịch sử, văn hoá, khoa học và kiến trúc của Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh. Bởi theo định nghĩa về di sản văn hoá thế giới được nêu tại Điều 1 của Công ước Di sản Thế giới 1972 thì “di sản văn hóa thế giới” là các di sản có “các di tích: các nơi cư trú hang động và tổ hợp các đặc điểm, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật hay khoa học”. Song, có một điều chắc chắn rằng di tích này hội tụ đủ những tiêu chí xác định để được công nhận là di sản văn hoá thế giới. Theo “Tài liệu hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản Thế giới” của Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO thì “Giá trị Nổi bật Toàn cầu là ý nghĩa văn hóa đặc biệt đến mức vượt qua các biên giới quốc gia và có thể có tầm quan trọng chung cho các thế hệ hiện tại và tương lai của toàn nhân loại”. Nói một cách cụ thể hơn, một di sản để được công nhận là có giá trị nổi bật toàn cầu thì di sản ấy phải là một tuyệt tác của thiên tài sáng tạo; chứa đựng một minh chứng duy nhất hoặc ít nhất cũng hết sức khác biệt về một truyền thống văn hóa. Là một ví dụ nổi bật về một hình thức cư trú truyền thống của con người, việc sử dụng đất đai hay biển cả, đại diện cho một hay nhiều nền văn hóa, hoặc sự tương tác giữa con người và môi trường đặc biệt là khi nó đã trở nên dễ tổn thương do ảnh hưởng của những đổi thay không thể đảo ngược. Như vậy, khi đối chiếu với không chỉ một mà là nhiều tiêu chí xác định giá trị nổi bật toàn cầu, chúng ta có thể khẳng định rằng: Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh hoàn toàn có đủ các yếu tố cấu thành một di sản văn hoá thế giới bởi nó là một minh chứng điển hình trong việc gìn giữ, vun đắp những giá trị phổ quát của toàn nhân loại, đó là: ý chí quật cường, vươn lên đấu tranh vì quyền sống, quyền tự do và khát vọng hòa bình và là ví dụ tiêu biểu về việc sử dụng lòng đất, hang động làm nơi sinh sống nhằm bảo toàn và duy trì sự sống, duy trì giống nòi - Những điều mà con người ở bất cứ nơi đâu trên hành tinh này đều khao khát và hướng tới./.

Tác giả bài viết: Ngô Văn Minh

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây