Lễ hội Kărtăng kruông của người Pa Kô

Thứ hai - 26/05/2014 15:23
(QT) - Kărtăng kruông là một phong tục độc đáo của người Pa Kô – được hiểu là “Lễ hoàn ân” nhằm cảm tạ trời đất và các vị thần linh đã che chở cho cuộc sống của dân làng, đồng thời bày tỏ mong ước mùa vụ bội thu, cuộc sống yên bình. Không giống như lễ hội Ariêu Ping, lễ Kărtăng kruông diễn ra khép kín trong một làng và hàng chục năm mới được tổ chức một lần.
Người dân làng A Liêng làm bánh Peng để dâng lên thần linh
Người dân làng A Liêng làm bánh Peng để dâng lên thần linh

Lễ “Kéo rơm” - giải uế là nghi thức đầu tiên, bắt đầu cho một chuỗi các nghi thức kéo dài trong 3 ngày lễ hội. Mang ý nghĩa tẩy sạch mọi tội lỗi, xui xẻo ra khỏi bản làng, lễ giải uế dù đơn giản nhưng lại là một phần không thể thiếu và được dành riêng một ngày để thực hiện. Ông Côn Hê, chủ lễ của làng A Liêng chia sẻ về nghi lễ tẩy uế: “Từ năm 2011 đến nay, làng A Liêng có một số người không may gặp nạn, nhiều thanh niên nam nữ vướng vào quan hệ bất chính nên lễ tẩy uế là để giải tội cho họ, đồng thời mang lại bình yên cho bản làng trong thời gian tới”.

Để chuẩn bị cho lễ giải uế, người dân chuẩn bị các lễ vật bao gồm dê, lợn, gà, rượu, tấm zeng, bát xôi, bát nước lã đặt trong ống tre, một họ cây axec, cây kiếm, một củ kiệu nguyên lá, tất cả đều được bỏ vào A Điên ( mâm lễ); nhánh cây, một ống tre tiết lợn, một ống tre nước lã đặt vào ngay cạnh cây tartoong nằm ở sân chính của làng. Khi con dê được cột vào tartoong, ông chủ cúng – người phụ trách những việc cúng tế trong làng tập hợp toàn bộ hội đồng già làng ra khu vực làm lễ để bàn bạc công việc, làm thịt lợn tế lên thần linh. Rồi tất cả các trưởng họ trong hội đồng già làng quay về nhà mình, đứng ngay bàn thờ tổ tiên trình bày những sự việc sắp diễn ra. Hoàn thành xong việc khấn vái, mỗi một trưởng họ cầm một nhánh cây axec quét tước khắp nhà từ trong ra ngoài một cách cẩn thận và kĩ lưỡng, sau đó quay trở lại mang nhánh cây axec tới đặt tại tartoong, bắt đầu tiến hành cúng lợn. 

Sau khi ông chủ lễ hô và đọc văn cúng đầu tiên rồi tất cả hội đồng già làng đồng thanh cúng theo chung một ý niệm là tẩy uế cả làng, các thanh niên nam nữ trong làng phạm vào tội quan hệ bất chính được gọi ra khu vực làm lễ. Một trong số những người nam cầm nhánh cây, gọi là cây chổi thần đi trước, hai người mỗi người cầm một ống tre đựng tiết và nước lã, vừa đi theo vừa tưới vào cây chổi thần, chủ lễ đọc văn cúng đi theo sau cùng. Cứ như vậy cây chổi thần được kéo từ giữa sân ra ngoài ngõ rồi được mang vứt đi, đến thời điểm này, tất cả con người lẫn vạn vật xung quanh làng xem như đã gột sạch mọi tội lỗi, xui xẻo. 

Hoàn thành nghi thức “Kéo rơm”, hội đồng già làng đem dê ra làm thịt coi như đền ơn thần linh, tổ tiên và ma quỷ đã tha tội và đồng ý đem cái xui xẻo ra khỏi làng. Sau đó thịt dê được chia cho các họ để ăn uống, nghỉ ngơi trước khi bước sang ngày thứ 2 của lễ hội. 

Sáng sớm ngày thứ hai, cũng là ngày bận rộn nhất của lễ hội, toàn bộ các gia đình trong làng vội vã vào một khu vực rừng đã được quy ước từ trước gọi là Tràm mương để làm công tác chuẩn bị. Theo tín ngưỡng của người Pa Kô, Tràm mương là nơi các thần thổ địa, thổ cư tập trung để điều hành công việc, do đó đây cũng có thể coi là đất thần, cấm địa đối với dân làng A Liêng mà chỉ khi đến lễ Kărtăng kruông người ta mới được đặt chân đến.

Nhảy múa thỉnh cầu thần núi Pa Liing về dự hội

Sau khi đến Tràm mương, những người đàn ông tản ra các phía phát quang và tìm cành cây, lá cọ… để dựng một cái trại cho gia đình mình ở trú lại suốt thời gian diễn ra lễ hội, trong khi đó những người phụ nữ thì chuẩn bị bếp núc và mang nước từ sông Đakrông lên để sinh hoạt. Nghi thức này thể hiện cho việc tái lập một cuộc sống mới vào thời xa xưa, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết giữa các gia đình, dòng họ. Chính giữa Tràm mương là một bãi đất trống, nơi sẽ diễn ra các nghi thức cúng tế và đâm trâu. Ông Hồ Tri Nghĩa (60 tuổi), người được giao nhiệm vụ đánh chiêng cho những lễ hội của làng chia sẻ: “Lần gần đây nhất tôi đến Tràm mương đã hơn 27 năm, đó là vào năm 1987, tôi rất vui vì bản sắc phong tục của bản làng mình vẫn được giữ nguyên vẹn”. 

Sau khi các trại đã được hoàn thành, hội đồng già làng chọn ra những thanh niên khỏe mạnh và khéo tay nhất dựng một giàn thờ để đặt các lễ vật. Các gia đình trong làng thì chuẩn bị lễ vật để cúng thần, mỗi gia đình một con gà trống và một cặp bánh Peng (bánh gạo). Khi tartoong với phần đuôi hướng về phía mặt trời mọc được thanh niên trong bản dựng lên cũng là lúc dân làng tụ tập quanh miếu thờ, lễ cúng tế bắt đầu diễn ra. 

Ông chủ lễ là người đầu tiên đến miếu thờ thực hiện “Lễ trình báo”, báo cáo với thần núi Pa Liing - thần núi lớn nhất toàn vùng - sự việc sẽ diễn ra trong lễ hội, sau đó con trâu mới được đưa vào miếu cột vào tartoong để cung tiến. Liền đó, ông Côn Hê chủ “Lễ đón thần núi” với đồ lễ vật gồm một con gà, bát nước, bát xôi, chai rượu, một nồi đồng nước gội, một cái lược, một cây kiếm, tấm zeng bắt đầu thực hiện nghi thức. Thời điểm đó, tất cả mọi người cùng với dàn cồng chiêng đứng hai bên đường nổi cồng chiêng hò reo đón vị thần núi Pa Liing về chứng kiến lễ hội. 

Sau thần núi Pa Liing, một vị thần khác cũng được mời đến là thần Tăng Kin. Khi hoàn thành thủ tục mời hai vị thần về, dân làng sẽ nhảy múa, ca hát quanh con trâu tế thần từ chiều cho tới tận rạng sáng ngày thứ 3 để mời gọi những vị thần khác cùng về làng A Liêng nhận lễ vật tạ ơn. Cứ như vậy suốt đêm, trong ánh lửa bập bùng và tiếng chiêng trống rộn ràng, những thanh niên nam nữ, người già và trẻ nhỏ cùng nắm tay nhau nhảy múa, tất cả đều quên đi hết những lo toan của cuộc sống bên ngoài để hòa mình vào lễ hội, nơi đang tái hiện lại một cách chân thực nhất cuộc sống thuở sơ khai của người dân làng A Liêng. 

Sau một đêm nhảy múa hát ca, sáng ngày thứ ba, cũng là buổi cuối và là tâm điểm của lễ hội diễn ra với lễ đâm trâu truyền thống của người Pa Kô để đưa vật hiến tế đến các vị thần. Trước khi diễn ra nghi lễ đâm trâu sẽ là “Lễ đắp mặt” và “Cúng trù” để tiễn đưa vật tế về trời. Sau lễ đâm trâu, các gia đình sẽ cùng nhau vui chơi ăn uống và tổ chức lễ ước hẹn- với ý nghĩa hẹn vào một ngày nào đó dân làng sẽ tổ chức “Lễ hoàn ân” để đền ơn các vị thần và vào Tràm mương một lần nữa. Trong lễ ước hẹn, vị chủ lễ không quên nhắn nhủ với toàn thể dân làng: Người Pa Kô làm ăn, sinh sống đều nhờ vào núi rừng, thần linh nuôi dưỡng. Ngày hôm nay dân làng A Liêng có mặt tại đây có lễ vật xin dâng lên thần linh để tỏ lòng thành, hẹn một thời gian nữa dân làng sẽ quay lại để đền ơn các vị, xin các vị tiếp tục bảo trợ cho dân làng A Liêng sức khỏe, mùa màng tươi tốt, không gặp tai nạn, thiên tai… 

Tác giả bài viết: MINH HIỂN

Nguồn tin: baoquangtri.vn

 Từ khóa: n/a

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây