Đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia hai hiện vật phù điêu lá nhĩ ở Bảo tàng Quảng Trị

Thứ tư - 20/07/2016 13:49
Bảo tàng Quảng Trị hiện đang lưu giữ hàng ngàn hiện vật có giá trị về lịch sử và văn hóa của một vùng đất nằm ở chính giữa khúc ruột miền Trung, trong đó có hai hiện vật tiêu biểu cho một nền văn hóa đã từng tồn tại gần một thiên niên kỷ trên vùng đất này, đó là hai bức phù điêu lá nhĩ Trà Liên đang được Bảo tàng Quảng Trị xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia.
Phù điêu lá nhĩ Trà Liên 1
Phù điêu lá nhĩ Trà Liên 1

Phù điêu lá nhĩ Trà Liên 1:Được nhân dân làng Trà Liên (xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong) phát hiện năm 1980 trong quá trình đào bới khu đất của làng. Sau đó hiện vật này được chuyển về lưu giữ tại phòng Văn hóa - Thông tin huyện Triệu Hải (nay là phòng Văn hóa - Thông tin huyện Triệu Phong). Đến tháng 11 năm 1996, phòng Văn hóa - Thông tin huyện Triệu Phong chuyển giao cho Bảo tàng Quảng Trị bảo quản và phát huy tác dụng.

Phù điêu được phát hiện tại khu tháp Chăm Trà Liên có hình bán nguyệt (đúng hơn là một hình tam giác cân không đỉnh), được làm từ chất liệu đá sa phiến thạch.

Phù điêu bị vỡ một góc bên trái. Toàn bộ nội dung của phù điêu được tập trung thể hiện ở một mặt, đóng trong một khung hình vòm được khoét lõm sâu hơn 10cm. Mảng phù điêu chiếm gần hết 2/3 bề mặt. Phù điêu của tấm lá nhĩ chạm hình thần Surya - thần Mặt trời và hai trợ thủ, cả ba cùng trên một chiếc bệ cao có nhiều đường gờ giật cấp (như chiếc thuyền). Thần Surya đứng giữa, đầu đội một Kirita - mukuta hai tầng, tầng dưới của chiếc mũ tạo hình những cánh sen, phần trên trông như một búi tóc với nhiều bậc. Toàn thân mang áo dài kẻ sọc dày, bó sát người, phủ tận cổ tay, chân. Lưng đeo một dải đai (dải Bà La Môn), thắt một vòng đơn giản trước bụng; hai dải đai thỏng xuống phía trước, dài tận chân. Khuôn mặt nghiêm nghị, lông mày rậm, sóng mũi cao, miệng rộng. Hai tai đeo đồ trang sức to nặng, trễ xuống quá cổ. Hai tay cầm hai búp sen đưa lên ngang vai. Hai trợ thủ ngồi hai bên, phía dưới chân của thần, mỗi vị cầm một cái trượng (trong như đang chèo thuyền), trong tư thế đang cố sức để chống đẩy cỗ xe đi lên phía trước; khuôn mặt tươi tắn, miệng rộng, môi dày. Bên dưới chiếc bệ có hình bảy đầu ngựa tượng trưng cho 7 ngày; ứng với mỗi đầu ngựa là một đôi chân trước, tạo ra 14 chân cả thảy. Mảng phù điêu còn rất nguyên vẹn, bố cục hài hòa, kỹ thuật chạm khoét sâu vào thớt đá với trình độ cao làm cho các hình tượng nổi lên rất rõ nét mà thoạt nhìn có vẻ như là tượng bán phù điêu. Đáng chú ý là bên góc phải có một đường rãnh chạy từ trên xuống theo đường vòng cung bọc lấy phía ngoài một cách khá tự do trong khi lẽ ra nó phải uốn theo đường vòng cung. Sự sai sót này làm cho ta có cảm giác những người thợ Chăm trong khi tạo tác đã luôn theo cảm hứng sáng tạo của mình chứ hoàn toàn không theo một đồ án đã có sẵn từ trước. Mặt sau của phù điêu để nguyên khối đá. Do phù điêu được dùng để trang trí trong khám thờ trên vòm cửa chính tháp Chăm Trà Liên nên mặt sau không được chú trọng nhiều.

Phù điêu lá nhĩ Trà Liên 2

Phù điêu lá nhĩ Trà Liên 2:Được cán bộ Bảo tàng Quảng Trị phát hiện vào năm 1992 tại di tích tháp Chăm Trà Liên (làng Trà Liên, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong). Khi phát hiện, Phù điêu được đặt ở tư thế dựng đứng, mặt quay về hướng Đông. Đến tháng 12 năm 1999, dân làng Trà Liên đã đồng ý chuyển giao cho Bảo tàng Quảng Trị lưu giữ, bảo quản và phát huy tác dụng.

Phù điêu còn khá nguyên vẹn, chỉ có một số chi tiết chạm khắc trên bề mặt có phần bị sứt mẻ.

Toàn bộ nội dung của phù điêu tập trung thể hiện ở 3 mảng: Hai mảng chính thể hiện bởi hai hình tượng của Siva và Uma được chạm nổi trong hai khung hình bán nguyệt khoét lõm xuống so với bề mặt; một mảng phụ khác thể hiện hình tượng cây vũ trụ với kỹ thuật chạm chìm nằm phía trên đầu, giữa hai mảng chính.

Hình tượng thần Siva được chạm nổi, ngồi trên một chiếc bệ rộng 0,32m, dáng thư thái, tĩnh tại, chân trái gập ngữa trên bệ, chân phải gập đứng, bàn chân chống trên mặt bệ, đầu gối ngang ngực. Tay trái thả lỏng uốn theo thân người và đùi. Tay phải gác nhẹ lên đầu gối phải, bàn tay nắm một chuỗi hạt (9 hạt). Cổ tay và bắp tay có đeo đồ trang sức. Bụng, ngực nở vừa phải. Cổ cao, nhìn kỹ như có ba ngấn và đeo những vòng trang sức thỏng xuống ngực. Thần mặc một sampot ngắn có thắt lưng, vạt trước khá dài chảy tràn qua bệ. Mình và đùi để trần. Khuôn mặt trang nghiêm, mắt hơi vuông, miệng hé cười, môi dày, mũi to, hai cánh mũi nở. Các đường nét trên mi mắt được thể hiện khá kỹ, đôi lông mày cong hình chữ S nằm ngang giao nhau ở sơn căn, tại đây nổi rõ con mắt thứ ba. Tai được tạo khá to, đeo những đồ trang sức dài thả xuống tận ngực. Trán ngắn, hẹp, tóc trán chải bảy nếp tạo thành một kirita - mukuta ba lớp. Đỉnh mukuta có hình vành trăng khuyết ôm quanh búi tóc tròn.

Hình tượng Uma ngồi trên một bệ cao 0,3m trong tư thế rất thoải mái. Hai chân gập về phía sau. Nửa thân dưới được bao phủ trong một sarong dài có trang trí bằng những đường kẻ song song. Nửa thân trên để trần lộ ra hai vú căng tròn. Hai cánh tay dài thon thả, tay trái chống lên mặt bệ; tay phải tựa khuỷu lên đùi, cánh tay vắt chéo ngang qua tay trái, ôm lấy eo bụng. Trên cánh tay và cổ tay đều thấy đeo vòng trang sức. Khuôn mặt hiền từ, đôn hậu. Cổ cao ba ngấn. Tai dài chấm vai. Đầu đội một kirita - mukuta hai tầng.

Theo quan niệm của người Chăm thì Nữ thần Uma là vợ hay chính là hóa thân của thần Siva, còn có tên khác là Bhagavati - một vị thần được sùng kính ở Chămpa dưới tên gọi là Ponagar hay Po Inư Nagar (Thần Mẹ xứ sở).

Hình tượng tán cây vũ trụ được tạo tác theo dạng thân cây thẳng đứng như một tường ngăn cách giữa Siva và Uma. Cành và ngọn cây xòe đều một cách cân xứng ra hai bên và rủ xuống thấp. Hai vòm tán cây tạo ra hai khoảng lõm gần như đối xứng nhau qua thân cây. Những chiếc lá to tạo thành cành ngọn của cây có hình dáng như một đóa hoa nhọn có ba cánh (ở giữa và hai bên). Những đường chéo song song trên thân cây tạo cho cây vừa có vẻ dáng vươn cao thanh tú và vừa có một mối gắn kết hữu cơ từ gốc lên đến cành, lá và tới tận ngọn cây.

Hai bức phù điêu lá nhĩ này đều thuộc thành phần trang trí kiến trúc đền tháp của người Chăm cổ.

Sở dĩ Bảo tàng Quảng Trị lựa chọn, đề nghị công nhận hai bức phù điêu lá nhĩ Trà Liên là bảo vật quốc gia vì đáp ứng 03 tiêu chí về bảo vật quốc gia theo quy định của Bộ VH,TT&DL.

Theo đó, tiêu chí 1, là hiện vật gốc, độc bản: Trong số hàng trăm hiện vật Chăm được kiểm kê, đăng ký và bảo quản, trưng bày tại Bảo tàng Quảng Trị cũng như đang tồn tại trong các di tích tháp Chăm trên địa bàn toàn tỉnh thì hai phù điêu lá nhĩ Trà Liên là hiện vật gốc, độc bản tiêu biểu cho loại hình phù điêu trang trí trong các công trình kiến trúc đền tháp của người Chăm tại Quảng Trị cũng như trong khu vực Trung Trung bộ. Với cách thức thể hiện thần Surya của phù điêu lá nhĩ Trà Liên 1 và  thần Siva - Uma đang ngồi dưới tán cây vũ trụ của phù điêu lá nhĩ Trà Liên 2 là duy nhất trong nghệ thuật điêu khắc cổ Chămpa.

Hiện vật thuộc thành phần trang trí kiến trúc đền tháp Chăm được chạm khoét sâu vào thớt đá với trình độ cao, rất tinh xảo nên có thể khẳng định đây là hiện vật tiêu biểu cho một phong cách ổn định trong lịch sử phát triển nghệ thuật điêu khắc Chămpa - phong cách nghệ thuật Đồng Dương. Vì vậy có thể xem đây là một tác phẩm điêu khắc có niên đại sớm của nghệ thuật Chămpa.

Tiêu chí 2 là hiện vật có giá trị đặc biệt: Đây là một trong những tác phẩm trang trí kiến trúc đền tháp được biết đến trong nghệ thuật, văn hóa Chăm, là một cứ liệu tiêu biểu chứng minh cho sự tồn tại của các đền tháp Chăm trên vùng đất Quảng Trị. Trong lịch sử, vùng đất này đã từng là nơi cư trú của người Chăm và họ đã để lại nơi đây nhiều dấu ấn văn hóa đặc sắc, độc đáo trong đó có các công trình kiến trúc đền tháp để thờ các vị thần.

Tiêu chí 3 là hiện vật có hình thức độc đáo: Đây là loại hình phù điêu chạm khắc hình tượng các vị thần tiêu biểu của người Chăm - thần Surya, thần Siva, nữ thần Uma đạt đến trình độ thẩm mỹ cao, sắc nét đã làm toát lên hình ảnh uy nghi, nghiêm nghị của thần. Hiện vật cũng thể hiện sự kỳ tài của người Chăm trong kỹ thuật tạo tác trên đá cách đây hơn 1.000 năm. Chỉ bằng những dụng cụ thủ công, cư dân Chăm cổ đã khắc họa những đường nét tinh xảo, công phu, tỉ mĩ hình ảnh của những vị thần trên các phù điêu mang đậm yếu tố tín ngưỡng.

Hai bức phù điêu lá nhĩ Trà Liên hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Quảng Trị là những hiện vật mang giá trị lịch sử và văn hóa tiêu biểu gắn liền với sự tồn tại của nền văn hóa Chămpa đã từng tồn tại trên đất Quảng Trị trong thời gian gần một thiên niên kỷ. Trong khoảng thời gian đó, người Chăm đã để lại trên vùng đất này một hệ thống di sản văn hóa khá đồ sộ, tài hoa và sáng tạo góp phần tạo nên sự đa dạng của tiểu vùng văn hóa Quảng Trị trong bối cảnh chung của toàn miền Trung Việt Nam. Do đó, hai bức phù điêu lá nhĩ Trà Liên xứng đáng đề nghị các cấp có thẩm quyền xem xét công nhận là Bảo vật quốc gia để Bảo tàng Quảng Trị phát huy hơn nữa những giá trị lịch sử, văn hóa to lớn của hai hiện vật này.

Tác giả bài viết: Nguyễn Thị Nương

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

niềng răngniềng răng không mắc càiPhẫu thuật hàm hôNâng mũi bọc sụnbấm mí hàn quốcTour du lịch miền tây,Nâng mũi cấu trúc S LineNâng mũi Hàn Quốc bọc sụnBệnh viện thẩm mỹphẫu thuật hàm mómcách làm đẹp da mặtthẩm mỹ viện uy tíntiếng anh a2thuốc liền sẹo tốt nhấtlikewatch.com - Đồng hồ tự động,bệnh đái tháo đường, thi bằng lái xe máy, tour du lich thai lan , ca phe nguyen chat, du lich singapore, du lich thai lan gia re, dich vu lam visaTaxi nội bài phương long, tăng like ảnh facebook,flamingo forest in the sky,Khử mùi hôi vùng kín, hàng nhật xách tay, chậm kinh nguyệt , du lịch thái lan 2017, stud 100, Đại học Duy Tân, du lịch, ket qua.
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây