Thư viện tỉnh Quảng Trị hoàn thành công tác số hóa tài liệu Hán Nôm giai đoạn 2 năm 2016

Thứ tư - 20/07/2016 13:40
Di sản Hán Nôm là một bộ phận quan trọng trong hệ thống di sản văn hóa quý giá của dân tộc Việt Nam và nhân loại. Những thông điệp qua hệ thống các di sản này vừa tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, vừa gìn giữ cho muôn đời sau những giá trị văn hóa, lịch sử đậm đà bản sắc dân tộc.
Phân loại, đánh giá tài liệu trước khi chụp ảnh sao lưu
Phân loại, đánh giá tài liệu trước khi chụp ảnh sao lưu

Trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện nay đang còn lưu giữ hàng chục ngàn trang tài liệu Hán Nôm, chủ yếu tại các đình làng, dòng họ, gia đình… với nhiều thể loại phong phú như: Sắc phong, Gia phả, Địa bạ, Khế ước, Hương ước, Thần tích, Bia ký, Văn cúng, Hoành phi, Câu đối, Thư tịch cổ, Sách về y học, Địa lý… và được xem là nguồn sử liệu hết sức quan trọng, quý giá, chứa đựng những giá trị lịch sử, nhân văn to lớn, góp phần minh chứng cho quá trình hình thành, phát triển lịch sử lâu dài của quê hương, đất nước.

Tuy nhiên, hiện nay di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh ta đang đứng trước nhiều thách thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị, những nguyên nhân như: Chiến tranh, thiên tai, hỏa hoạn, và về ý thức của con người. Phần lớn di sản Hán Nôm được thể hiện trên chất liệu hữu cơ như: Giấy dó, gỗ, vải, lụa… lại tồn tại trong thời gian cả trăm năm, nên hiện nay rất nhiều tài liệu bị mục nát, không rõ nội dung. Các tư liệu được bảo quản chủ yếu bằng kinh nghiệm truyền thống, thường là cuộn lại rồi đưa lên gác hoặc cho vào hộp, vào ống… hàng năm bỏ ra 1-2 lần trong dịp lễ trọnghoặc phơi, khiến một số tư liệu hư hỏng nghiêm trọng, không còn khả năng phục hồi. Một số tài liệu còn tương đối nguyên vẹn nhưng được bảo quản thiếu khoa học cũng đang bị xuống cấp, hư hỏng, mất mát.

Trước nguy cơ di sản Hán-Nôm bị hao hụt, mất mát theo thời gian, năm 2014, được sự đồng ý của UBND tỉnh, Sở VH,TT&DL đã giao Thư viện tỉnh phối hợp với Thư viện Khoa học tổng hợp TP Hồ Chí Minh sưu tầm, biên dịch, chú giải và số hóa nguồn di sản quí giá này. 

Năm 2014, Thư viện tỉnh phối hợp với Thư viện Khoa học tổng hợp TP Hồ Chí Minh đã sưu tầm, số hóa 10.573 trang tài liệu tại 3 đơn vị (Gio Phong, Gio Linh và Thành Phố Đông Hà). Nhận thấy số lượng tài liệu cần phải số hóa còn rất nhiều, năm 2016 cả hai đơn vị tiếp tục thực hiện công tác số hóa đợt 2. Đợt số hóa lần này được thực hiện trên địa bàn huyện Gio Linh, gồm: 1 Thị Trấn (5 khu phố), 9 xã (18 làng), 44 dòng họ. Tổng số tài liệu được số hóa trong đợt này là 6.120 trang, bao gồm 20 Sắc phong, 1 Chế, 109 Gia phả, 32 Văn tế, 10 Bằng cấp, và hơn 24 tài liệu khác. Ngoài ra, đoàn công tác cũng đã thực hiện số hóa ở Bảo Tàng tỉnh Quảng Trị, với gần 400 trang tài liệu bao gồm: Gia phả, Địa bạ, Sắc phong, Bằng cấp, Khế ước, Hoành phi, Câu đối, Thư tịch cổ, Sách về y học, Địa lý…

Bên cạnh đó, quá trình số hóa còn phát hiện ra hàng trăm trang tài liệu Hán Nôm khác phản ánh tín ngưỡng, lễ tế, sinh hoạt... ở làng quê Quảng Trị, giúp ích cho công tác nghiên cứu về tục thờ thần linh. Đồng thời, các tài liệu này chứa đựng thông tin giúp tìm hiểu thêm một số nhân vật lịch sử Quảng Trị có công với lịch sử của tỉnh và dân tộc, nhưng chưa được sử sách ghi chép; xác định một số địa danh cùng hàng nghìn tư liệu quý khác được lưu giữ, bảo tồn và có giá trị về lịch sử, văn hóa trên địa bàn tỉnh. Đối với các tài liệu hư hỏng, rách nát đã được đoàn thực hiện phục chế, thao tác kỹ thuật tại chỗ như xịt hóa chất, là ủi, làm phẳng, phơi, sấy nhằm làm cho tài liệu trở lại trạng thái ban đầu.

Với tinh thần trách nhiệm cao, sau gần 15 ngày thực hiện (từ 25/6 đến 8/7/2016) đoàn công tác của Thư viện tỉnh Quảng Trị và Thư viện KHTH TP. Hồ Chí Minh đã hoàn thành công tác chụp ảnh, sao lưu toàn bộ tài liệu ở địa bàn huyện Gio Linh và Bảo Tàng tỉnh Quảng Trị. Sau khi số hóa, các bản chụp này sẽ được xử lý kỹ thuật và biên mục vào phần mềm quản lý. Sản phẩm cuối cùng là bộ sưu tập tài liệu Hán Nôm dưới dạng điện tử, sẽ được sao chép ra đĩa DVD và trao lại cho chủ sở hữu, gia đình, dòng họ có tài liệu, giúp thuận lợi cho việc bảo quản, khảo cứu và lưu giữ một cách lâu dài.

Những kết quả đạt được có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh, thông qua đó chứng minh được bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời của quê hương Quảng Trị. Do đó, chủ trương công tác số hóa tư liệu Hán Nôm đã được Thư viện tỉnh đưa vào kế hoạch hoạt động hàng năm của đơn vị. 

Tác giả bài viết: Nguyễn Hoài Diệp

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây