Chạp mộ - Lễ cúng tổ tiên, những phong tục mang đậm giá trị văn hóa

Thứ năm - 15/05/2014 06:57
Người dân Việt Nam có nhiều phong tục cổ truyền, mỗi phong tục đều tạo nên nét văn hóa riêng. Những nét đẹp thuần phong mỹ tục ấy được gìn giữ và phát huy tạo thành bản sắc văn hoá đa dạng của dân tộc Việt Nam. Một trong những nét đẹp được nói đến đó là phong tục chạp mộ và cúng tổ tiên trong những ngày giáp Tết.

Đã bao đời nay, dòng họ Lê Bá ở làng Bích La Đông, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong vẫn duy trì đều đặn tổ chức lễ chạp mộ và cúng tổ tiên vào ngày mùng 1 tháng chạp âm lịch. Chẳng ai bảo ai, cứ đến ngày này, con cháu trong họ đang sinh sống, học tập trên mọi miền Tổ Quốc lại tụ họp về nhà thờ họ để làm lễ chạp mộ và cúng tổ tiên. Đất Bích La Đông mùa tháng chạp, đi đâu cũng khói hương nghi ngút bởi tất cả các họ của làng đều tuần tự tổ chức chạp mộ theo ấn định của tổ tiên xa xưa. Có nơi tổ chức chạp mộ cho Thành Hoàng bản thổ, có nơi thì chạp mộ cho ông Tổ khai canh.

Với họ Lê Bá, ngay từ sáng sớm, tất cả con cháu trong họ tề tựu tại nhà thờ họ rồi cùng nhau đi ra mộ. Các cụ cao niên trong họ thường đội khăn đóng, áo dài the, vừa đi vừa chỉ dẫn cho con cháu biết từng vị trí các ngôi mộ trong họ. Khi đến trước từng ngôi mộ, sau khi thắp hương khấn vái, các cụ đều kể rành rọt từng ngôi mộ thuộc phái nào, cánh nào, chi nào. Không khí thật trang nghiêm và thiêng liêng, mọi người đứng trầm mặc để nghe và ôn lại gốc gác, tổ tông của mình. Ông Lê Bá Chức, Trưởng họ Lê Bá cho biết: Hàng năm, cứ vào rằm tháng giêng, rằm tháng tám, lễ cúng đầu năm và cúng cuối năm, để chúng tôi cầu mong con cháu được làm ăn thịnh vượng, học hành tấn tới, sức khỏe. Đó là điều ước của dân làng. Anh Lê Bá Dũng, người con làng Bích La Đông, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong nói: Chúng tôi là thế hệ con cháu của làng, mỗi lần đến chỗ trang nghiêm của nhà thờ họ, là nơi thờ phụng tổ tiên, ông bà, chúng tôi rất tự hào và dặn lòng phải luôn ghi nhớ công lao to lớn của các thế hệ cha ông đi trước. Dù có đi đâu, về đâu, chúng tôi vẫn nhớ về tổ tiên ông bà, họ tộc.

Sau khi chạp mộ xong, lễ cúng tổ tiên được diễn ra tại nhà thờ họ. Theo nghi lễ, ông trưởng họ đứng ra tuyên bố lý do và chương trình buổi lễ trước con cháu, sau đó trịnh trọng đặt mâm cỗ cúng lên bàn thờ và rót rượu, thắp hương khấn mời tổ tiên về chứng giám.

 Bích La Đông là một ngôi làng được hình thành cách đây khá lâu. Trải qua bao biến cố, đến nay làng vẫn giữ được một quần thể di tích rất độc đáo. Đó là đình làng và tổ hợp các miếu thờ. Nơi đây còn được gắn liền với lễ hội Chợ Đình Bích La, một phiên chợ một năm chỉ diễn ra một lần vào rạng sáng ngày mùng 3 Tết. Người dân đi chợ chủ yếu là để cầu may và cầu chúc năm mới tốt lành. Đây được xem là phiên chợ độc đáo nhất của nước ta. Bởi có di tích lịch sử nổi tiếng gắn liền với những lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa của vùng đất này nên trong mỗi dịp cúng tổ tiên, con cháu trong họ đều cầu mong cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đặc biệt, với họ Lê Bá, tại buổi lễ này, dòng họ cũng đã giới thiệu cho con cháu biết về bản sắc phong công nhận chức tước của những người làm quan trong họ ở thời Vua Tự Đức.

Làng Bích La Đông không những có truyền thống về lịch sử, văn hóa mà có lẽ khi nhắc đến làng thì không ít người đã nghĩ ngay đến làng với truyền thống hiếu học thi cử đỗ đạt. Bởi thế mà trên cổng đình làng Bích La Đông hôm nay vẫn còn vẹn nguyên hai câu đố:

Địa chung linh khí truyền thiên cổ

Thế xuất anh tài diễn ức niên.

Nghĩa là: Đất hun đúc khí thiêng toàn vẹn từ ngàn xưa – Trời sinh hào kiệt lúc nào cũng có.

Và, truyền thống hiếu học đã được hun đúc từ ngàn xưa cho đến hôm nay. Dòng họ Lê Bá cũng là một trong những dòng họ của làng Bích La Đông nổi tiếng với nhiều người đỗ đạt. Vì vậy, trong những buổi lễ chạp mộ - cúng tổ tiên của dòng họ là dịp con cháu cùng hưởng ứng phong trào khuyến học, khuyến tài của dòng họ mình. Đây trở thành nét đẹp của những người con Lê Bá đã giữ gìn và tiếp nối cho sự nghiệp học hành thi cử của cha ông ngày xưa. Ông Lê Bá Hưởng, làng Bích La Đông, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong tự hào nói: Với truyền thống hiếu học của dòng họ, nhiều tên tuổi đã làm rạng danh dòng họ như cụ Lê Bá Thoại, Lê Bá Vận, hay danh họa Lê Bá Đảng. Tính đến nay, trong dòng họ Lê Bá, số người đỗ đạt Tiến sĩ có đến 7 người.    

Là một vùng quê thuần nông, quanh năm làm lụng với đồng ruộng, vườn rau, đến ngày chạp mộ - cúng tổ tiên là dịp để những người trong làng tạm nghỉ việc đồng áng, chuẩn bị cho lễ cúng. Bởi, trong tâm thức mỗi con người, ai cũng nhớ đến ngày xưa dựng cơ lập nghiệp xóm làng, nhớ đến khai canh mở đất, nhớ những ân tình cưu mang, nhớ dòng máu trong bản thể quê nhà. Những người con của họ Lê Bá thì cứ đến ngày chạp mộ và cúng tổ tiên, họ như một lần được trở lại nơi giữ gìn tình yêu bản quán để hun đúc ý thức nước non được bền chặt, vì một lẽ “Cây cũng có cội mà người cũng có tông”. 

Tác giả bài viết: Phan Thị Lĩnh

 Từ khóa: phong tục

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây