Gio Linh đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng ở Gio An

Thứ hai - 29/10/2018 14:25
Du lịch cộng đồng hiện nay là loại hình du lịch hấp dẫn phát triển mạnh trên toàn cầu và mang lại nhiều lợi ích cho xã hội. Du lịch cộng đồng không chỉ giúp người dân bảo vệ tài nguyên du lịch, mà còn là dịp để bảo tồn và phát huy giá trị di tích, văn hoá độc đáo của địa phương.
UBND huyện Gio Linh làm việc với các Sở, ngành chức năng nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng.
UBND huyện Gio Linh làm việc với các Sở, ngành chức năng nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng.

Gio An - vùng đất đỏ ba zan phía Tây huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, cách thành phố Đông Hà khoảng 22km về phía Tây Bắc, cách trung tâm huyện lỵ Gio Linh khoảng 10km về phía Tây, không chỉ được thiên nhiên ban tặng sự trù phú, màu mỡ của đất đai, khí hậu thuận hòa để bao đời nay người dân an cư lập nghiệp mà còn được tiếp nối trao truyền gìn giữ hệ thống giếng cổ độc đáo hàng nghìn năm tuổi hiếm nơi nào có được. Hệ thống các công trình khai thác nước cổ Gio An bao gồm 14 giếng tiêu biểu phân bố ở 6 thôn: Giếng Trạng, giếng Đào, giếng Búng (thôn An Nha); giếng Ông, giếng Bà, giếng Gai, giếng Tép (thôn Hảo Sơn); giếng Gái 1, giếng Gái 2, giếng Nậy (thôn Thanh Khê); giếng Máng (thôn Long Sơn); giếng Pheo (thôn Tân Văn) và giếng Côi, giếng Dưới (thôn An Hướng). Ngoài ra, trên địa bàn xã Gio An còn có giếng Đìa, giếng Cây Bàng, giếng Trằm, giếng Tranh, giếng Dù, giếng Mít, giếng Trọng, giếng Phường, giếng Họng, giếng Bọng…

image003 3

Đoàn khảo sát thực địa hệ thống giếng cổ Gio An nhằm đánh giá, xây dựng sản phẩm du lịch mới.

Bằng các công trình nghiên cứu khoa học cho biết hệ thống các công trình khai thác nước cổ Gio An ra đời từ thời kỳ đồ đá mới. Trải qua hàng ngàn năm phát triển với nhiều thế hệ chủ nhân, từ người Nam Á (bộ phận nói ngôn ngữ Môn - Khmer) đến người Chăm và cuối cùng là người Việt, các giếng cổ này đã được cải tạo, nâng cấp dần nhằm thích nghi với điều kiện sống của người dân. Ban đầu, từ việc dựa vào nguồn nước thiên nhiên và hệ đá phô bày ngẫu nhiên do nước xói mòn đồng thời có những tác động trong việc xê dịch đá tạo nên hồ chứa sơ khai tiện dụng cho việc sinh hoạt. Đến thời gian từ 1306 - 1572, người Chăm xây dựng các công trình kè đá, bể chứa, hồ chứa, mương dẫn nước vào ruộng trên các thung lũng và sử dụng rộng rãi trong sinh hoạt như cung cấp nước uống, tắm giặt và chăn nuôi súc vật. Sau khi người Việt tiếp nhận, sử dụng đã mở rộng quy mô bể chứa, hồ chứa, mương dẫn, nhất là hệ thống ruộng bậc thang và bổ sung trồng cây rau xà lách xoong trên thềm ruộng bậc thang gần nguồn nước.

image005 4

Cánh đồng rau xà lách xoong

Hệ thống các công trình khai thác nước cổ Gio An không mang hình ảnh những cái giếng thường thấy ở những làng, xã nông nghiệp vùng đồng bằng mà những mạch nước ngầm từ chân triền đồi ở những độ dốc khác nhau, cư dân xưa đã tận dụng và sắp xếp việc hứng nước, lắng nước, dẫn nước, chứa nước, tiêu nước…theo ý đồ của chủ nhân bằng cách xếp đá, ngăn dòng, lập bể, dựng mương…. Mỗi hệ thống khai thác nước cổ có cấu trúc gồm nhiều thành phần bao gồm: Bộ phận mặt bằng có gia cố bằng đá xếp để bảo vệ vũng mội nước (nguồn nước); vũng trên nhận nước từ trên cao xuống bằng các vòi chảy được làm bằng đá hay gỗ; bể chứa được xếp đá ngăn nước, đáy lót cát thô và được ngăn đôi vô hình bằng luật tục để làm nước uống và tắm giặt; vũng giành cho gia súc nằm ở một mặt bằng thấp hơn nhận nước từ bể chứa tràn sang và cuối cùng là hệ thống các mương dẫn có xếp đá, các dòng chảy này sử dụng tưới tiêu.Các công trình đều cùng một mục đích là khai thác nguồn nước ngầm để thực hiện hai chức năng: Cung cấp nước cho sinh hoạt và hoạt động nông nghiệp. Kết cấu của chúng phụ thuộc vào từng loại mạch cụ thể (ngầm hay phun nổi), nhưng tất cả đều lợi dụng sự chênh lệch về độ cao để tạo ra dòng chảy tự nhiên.               
Nguyên vật liệu xây dựng giếng cổ Gio An chủ yếu là đá mồ côi được sắp xếp một cách công phu. Đây là kỹ thuật khai thác nước với dạng cấu trúc độc đáo, thể hiện trình độ xếp đá điêu luyện của người xưa trong quá trình ngăn dòng, lập bể, khai mương khai thác triệt để những mạch nước ngầm tự nhiên từ triền đồi ở những độ cao khác nhau nhằm phục vụ cuộc sống.

image007 4
Tập đoàn FLC đến khảo sát, nghiên cứu đầu tư

Hệ thống các công trình khai thác nước cổ Gio An được chia làm 3 loại hình chính.
Loại thứ nhất: có cấu trúc đơn giản nhất, không có bể lắng, không có máng dẫn mà thường là các bể chứa được đào sâu ngang cửa mạch nước ngầm rồi kè đá xung quanh vách ở ba phía. Nước từ mạch ngầm chảy trực tiếp ra bể chứa rồi đổ ra cửa thoát phía ngoài vào mương dẫn nước xuống ruộng. Loại giếng này chỉ có một bể chứa nên hầu hết các sinh hoạt của người dân như lấy nước ăn uống, tắm, giặt đều diễn ra trong lòng bể. Chính vì vậy, để giữ vệ sinh, người ta đặt một khối đá chắn ngang 1/3 bể phía gần mạch ngầm nhằm tạo ra hai dòng chảy mạnh ở hai bên và khi nước đã thoát ra bể dùng để tắm giặt phía bên ngoài sẽ không quay lại bảo đảm an toàn cho nơi lấy nước ăn uống bên trong. Tiêu biểu cho loại này có các giếng Ông, giếng Bà, giếng Gai, giếng Nậy.
Loại thứ hai: có cấu trúc hoàn chỉnh, độc đáo nhất với nhiều bộ phận kết hợp khá chặt chẽ, liên hoàn; tất cả được phân thành hai bậc với các bể chứa có chức năng khác nhau. Bậc cao nhất, trên cùng là một bể lắng, bể lắng được cấu tạo bởi hai bờ vách; bờ vách ta luy dương xếp đá mồ côi áp vào sườn đồi, chừa các ô nhỏ cho các mạch nước ngầm thoát ra; bờ vách ta luy âm chạy song song và cách bờ vách dương chừng 1 – 1,5m cũng được xếp đá; khoảng cách giữa hai bờ vách tạo thành bể lắng. Để giữ nước luôn đầy trong bể lắng, giữa các kẽ đá bờ vách ta luy âm được lèn kín bằng đất sét. Tiếp đó là bộ phận tràn và bể chứa. Nước từ bể lắng chảy xuống bể chứa qua một bãi tràn (đỉnh của bờ vách ta luy âm bể lắng) có đặt từ một, hai hoặc ba máng đá. Nơi lấy nước sinh hoạt, tắm giặt đều trực tiếp qua đầu máng đá.Bể chứa thường có dạng hình bầu dục, có chức năng giữ và cấp nước vào mương nhỏ xếp đá chạy theo địa hình, dẫn ra ruộng bậc thang phục vụ sản xuất nông nghiệp. Một bộ phận nhỏ hơn bể chứa và cách bể chứa khoảng 20-30m là các vũng dùng cho gia súc uống, tắm. Tiêu biểu cho loại này có các giếng như: Giếng Đào, giếng Trạng, giếng Côi, giếng Máng...

image009 2
Giếng Bi

Loại thứ ba: Loại giếng bi có cấu trúc vừa mang hình dáng của loại giếng khơi vùng nông thôn đồng bằng, vừa thể hiện kỹ thuật xếp đá, chế tác đá truyền thống và vẫn tuân thủ theo theo nguyên tắc tự chảy đặc trưng như loại thứ nhất và loại thứ hai.Giếng có các bộ phận cơ bản sau: từ mạch nước ngầm tại chân sườn đồi, người ta đã xếp nhiều viên đá lớn nhỏ khác nhau và lèn chặt các khe hở bằng đất sét tạo thành một bộng nước, chỉ để lại một lổ nhỏ; tiếp theo đặt một ống dẫn nước bằng đá dài chừng 2 – 2,5m (ống dẫn được ghép từ nhiều phiến đá bên trong khoét rỗng); phần chính là 2 – 3 bi giếng chồng lên nhau tạo thành vách từ dưới đáy giếng vượt quá mặt đất chừng 0,4m. Các bi giếng này có dạng hình trụ tròn, mặt ngoài hơi khum gần với dạng tang trống, được chế tác từ những khối đá bazan có kích thước lớn với kỹ thuật đục đẽo tinh vi và điêu luyện. Đáy giếng được lèn chặt bởi một lớp đất sét dày làm cho nước trong giếng không thấm vào lòng đất. Ở vòng bi dưới cùng về hướng có mạch nước ngầm được khoét một lổ nhỏ.
Để bảo tồn, khai thác phát triển du lịch một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững, thời gian qua các cơ quan chuyên môn và huyện Gio Linh đã từng bước khôi phục nhiều giếng cổ tại địa phương. Huyện đã tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, các hạng mục phục vụ du lịch và đầu tư kinh phí để làm hàng rào đá tự nhiên đến tận giếng, tạo cảnh quan sinh thái, hàng rào cây xanh, đường hoa, hình thành các bờ đá quanh ruộng xà lách xoong. Bên cạnh đó cũng đã hình thành và xây dựng nhãn mác, thương hiệu sản phẩm, quảng bá, xúc tiến sản phẩm đặc sản của địa phương gồm: Rau xà lách xoong, khoai từ, khoai tía, khoai lang, gà đồi, tinh bột nghệ, hồ tiêu. Đồng thời mong muốn được liên kết với các ngành chức năng mở các lớp tập huấn về chuyên môn cho cán bộ làm du lịch và những người dân tham gia vào các hoạt động dịch vụ du lịch.

image011 1

Tượng đài giao bưu tại căn cứ Dốc Miếu

Gio Linh chú trọng khai thác phát triển du lịch, trước mắt chọn thôn An Nha là thôn đầu tiên để phát triển du lịch cộng đồng. Trong quá trình triển khai thực hiện sẽ tiến hành đánh giá hiệu quả và tác động du lịch cộng đồng đối với môi trường, văn hóa và xã hội tại điểm đến và rút ra các bài học kinh nghiệm cũng như các yếu tố thành công để nhân rộng mô hình du lịch cộng đồng ra các thôn có tiềm năng khác như: Hảo Sơn, An Hướng... Định hướng là sẽ đưa hệ thống giếng cổ Gio An vào chuỗi các chương trình du lịch trọng tâm của huyện gồm có: Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn - Giếng cổ Gio An - Biển Cửa Việt - Tượng đài quân bưu Dốc Miếu - Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải. Đây là tuyến du lịch mũi nhọn và kỳ vọng việc đưa Gio An là một điểm đến tiểu biểu về du lịch trên địa bàn huyện, thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển xứng tầm với giá trị của di tích độc đáo này.
Khu vực Gio An không chỉ có hệ thống giếng cổ quý giá này mà còn có nhiều địa điểm độc đáo có tiềm năng lớn để kết nối phát triển chuỗi du lịch như: đồi Cồn Tiên (điểm cao 158, là cứ điểm quân sự của Mỹ). Hiện ở đồi này còn có một lô cốt quân sự Mỹ tương đối nguyên vẹn, những năm qua có rất nhiều cựu binh Mỹ tìm đến đây để tham quan. Quanh việc hình thành ngọn đồi này cũng có nhiều truyền thuyết như: Có người khổng lồ gánh 2 hòn đá ngang qua thì bị gãy đòn gánh, một hòn đá văng ra xa hình thành nên đảo Cồn Cỏ, hòn đá còn lại rơi xuống tạo thành đồi và đôộng Cồn Tiên như ngày nay; hay như truyền thuyết về việc xa xưa, chứng kiến được cảnh đẹp hữu tình nơi này mà tiên thường sa xuống đánh cờ trên đỉnh đồi… Chùa Long Phước, nguyên là Đền thờ Chúa Tiên Nguyễn Hoàng, sau này đổi thành chùa Long Phước, hiện nay vẫn còn nguyên vẹn hình hài, nằm kế cận giếng Đào, hiện đã có kế hoạch xây dựng lại am thờ. Nơi đây lịch sử địa phương ghi dấu chúa Nguyễn Hoàng khi mở mang bờ cõi phía Nam đã dừng chân tập hợp dân cư, hình thành và phát triển khu vực đất đai rộng lớn ra sức làm ăn biến đất này thành vùng đất trù phú. Ghi nhớ công lao to lớn này, người xưa đã xây dựng am thờ Chúa Tiên Nguyễn Hoàng. Địa phương còn có di tích Binh đoàn 559, nơi gắn với chuyến hàng đầu tiên vượt dãy Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ. “Đây đều là những di tích lịch sử - văn hóa độc đáo gắn với những dấu mốc lịch sử của địa phương, đất nước. Bởi vậy, phát triển du lịch ở xã Gio An cần có kết nối với các điểm đến: Hệ thống giếng cổ - Đồi Cồn Tiên - di tích Binh đoàn 559 - chùa Long Phước để tạo thành điểm nhấn liên hoàn du lịch ngay tại địa bàn xã. Hy vọng Gio An sớm trở thành địa điểm hấp dẫn trên bản đồ du lịch Quảng Trị, thu hút được đông đảo du khách gần xa.

image013
Cầu treo Bến Tắt

Thực hiện thành công mô hình du lịch cộng đồng sẽ mang lại hiệu quả thiết thực, không chỉ phát huy được thế mạnh giá trị di tích lịch sử - văn hoá mà còn tạo công ăn việc làm, góp phần xoá đói giảm nghèo, nâng cao đời sống của nhiều người dân địa phương. Xây dựng, phát triển các sản phẩm du lịch mới, không chỉ đóng góp trực tiếp vào việc định hướng phát triển du lịch bền vững, bảo tồn và phát huy các giá trị tự nhiên, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mà còn nâng cao đời sống cho người dân địa phương.
Để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng, Gio Linh cần xây dựng cơ chế, chính sách cụ thể về chiến lược, quy hoạch du lịch cộng đồng, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó cần có các giải pháp đào tạo nguồn nhân lực để phát triển du lịch cộng đồng mạnh hơn. Qua đó, tạo sức bật cho du lịch cộng đồng phát triển, sớm đưa ngành du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần tích cực vào việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.

Tác giả bài viết: Ngô Văn Minh

Tổng số điểm của bài viết là: 10 trong 2 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 2 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây